دانلود پاورپوینت باغ هزار جریب اصفهان

دانلود پاورپوینت باغ هزار جریب اصفهان
بخشی از مطلب
باغ هزار جریب

در دوران صفویه در محل اراضی وسیع امروز دانشگاه اصفهان و مرکز آموزشی توپخانه ، بین جاده شیراز و قریه دستگرد از مشرق به مغرب به ترتیب دو باغ بزرگ سلطنتی هزار جریب و فرح آباد استقرار داشته است و در این دو باغ وسیع قصرهائی ساخته شده بوده است ، باغ و عمارات هزار جریب را شاه عباس کبیر بوجود آورده بوده است و بهمین مناسبت این باغ را بنام خود وی باغ عباس آباد نیز میگفته اند ، قصر فرح آباد و عمارات تابع آن نیز بدستور شاه سلطان حسین ساخته شده بوده است ، تهیه آب برای این دو باغ عظیم مشگل بزرگی ایجاد مینمود زیرا نهری که شاه عباس اول برای باغ هزار جریب احداث کرده بود فرح آباد را مشروب نمیساخت و چون شاه سلطان حسین به فرح آباد آنچنان دلبسته بود که میخواست اصفهان را ترک گفته و مادام العمر در قصر جدید خود که آنرا (( شهر نو )) میخواند بسر برد برای تهیه آب مخارج زیادی را متحمل شد و مقرر داشت آب را از مسافتی دور در حدود 30 کیلومتر بوسیله آبراهه های سنگی بآنجا بیاورند اما اکنون علامتی دال بر آبراهه سنگی یا نهری جز آنکه شاه عباس اول برای مشروب کردن باغ هزار جریب موجود کرده بود وجود ندارد و آنچه میتوان گفت آنستکه نهر هزار جریب توسعه یافته بود تا هزار جریب و فرح آباد هر دو مشروب شود .

اسکندر بیک ترکمان منشی مخصوص شاه عباس کبیر و مؤلف تاریخ عالم آرای عباسی دربارة طرح چهار باغ اصفهان که حد شمالی آن عمارت جهان نما در محل دروازه دولت فعلی وحد جنوبی آن باغ و قصر هزار جریب بوده است چنین مینویسد :


چهره شاه عباس کبیر ، مینیاتور موجود در کاخ چهلستون .


در سال ست و الف هجری ( 1006 ) رأی جهان آرا بدان قرار گرفت که دارالسلطنه مزبور را مقر دولت ابد مقرون ساخته ، عمارات عالی طرح نمایند ، بدین نیت صادق و عزم لایق متوجه آن صوب گشته ، زمستان را به عیش و خرمی در دولتخانه مبارکه که نقش جهان گذرانیده ، اکثر اوقات را به سیر و شکار صرف میفرمودند و شبها مجالس بهشت آسا آراسته بساط عشرت گسترانیده میشد و ایام بهار عمارات عالی در نقش جهان طرح انداخته ، معماران و مهندسان در اتمام آن میکوشیدند و از دروب شهر یک دروازه در حریم باغ نقش جهان واقع و به درب دولت ( دروازه دولت فعلی ) موسوم است و از آنجاتا کنار زاینده رود خیابانی احداث فرموده ، چهر باغی در هر دو طرف خیابان و عمارت عالیه در درگاه هر باغ طرح انداختند و از کنار رودخانه تا پای کوه جانب جنوبی شهر ( کوه صفه ) انتهای خیابان چهار باغ قرار داده اطراف آنرا بر امراء و اعیان دولت قاهره قسمت فرمودند که هر کدام باغی طرح انداخته و در درگاه باغ ، مناسب ، مشتمل بر درگاه و ساباط رفیع و ایوان و بالاخانه ها و منظره ها در کمال زیب و زینت و نقاشی های طلائی و لاجوردی ترتیب دهند و در انتهای خیابان ، باغ بزرگ و وسیع ، پست و بلند ، نه طبقه ، جهت خاص پادشاهی طرح انداخته ، به باغ عباس اباد موسوم گردانیدند .

بنابراین در قرن یازدهم هجری برابر با اوایل قرن هفدهم میلادی که مقارن با دهمین سال سلطنت شاه عباس اول بوده است در اصفهان پایتخت جدید ایران خیابانی بنام چهار باغ احداث شده بوده است بطول حدود 6 کیلومتر و عرض 50 متر و باغچه های گل و ردیف درختهای چنار و حوضها و فواره ها که وصف کامل آن در سفر نامه های جهانگردان اروپائی مانند پی یتر و دولاواله ایتالیائی و شاردن فرانسوی و دولیه ولاند و انگلبرت کمپفر آلمانی و کرنلیوس دوبروین هلندی و سیاحان دیگر امده است ومنظره آن باین صورت بوده که در انتهای شمالی آن قصر جهان نما و در انتهای جنوبی آن باغ و قصر هزار جریب قرار داشته و پل اللهوردبخان یا پل چهار باغ این خیابان را بدو قسمت تقسیم میکرده : در شمال از قصر جهان نما تا پل اللهوردیخان چهار باغ پائین و از پل الهوردیخان تا قصر هزار جریب چهار باغ بالا نام داشته است و در دو ضلع شرقی و غربی هر یک از این دو خیابان چهار باغ بزرگ سلطنتی وجود داشته که وجه تسمیه چهار باغ از همین جهت است و باغ و قصر هزار جریب بمنزله یک گردشگاه سلطنتی خارج شهر محسوب میشده است .

از باغ وسیع هزار جریب در حال حاضر قسمتی از حصار غربی آن از نوع دیوارهای بلند گلی باقیمانده است که آنرا دیوار شاه عباسی مینامند و مشابه آن در داخل و خارج شهر اصفهان دیوار یخچالهای قدیمی است که در بعضی جاها هنوز دیده میشود و نیز دو برج کبوتر بافیمانده است که در دو انتهای حصار جنوبی باغ هزار جریب قرار داشته است و یکی از آنها در محوطه فعلی دانشگاه اصفهان قرار دارد .
از میوه های باغ سلطنتی هزار جریب
مردم هم استفاده میکرده اند

پیتر و دولاواله Pietro Della Valle جهانگرد ایتالیائی که در دوران سلطنت شاه عباس اول از اصفهان دیدن کرده است اولین سیاح اروپائی است که از باغ هزار جریب سخن رانده است ، وی در توصیف این باغ چنین مینویسد :

بعد از این رودخانه خیابان کماکان با همان دیوارها و درختان و خانه ها و باغها و حوض ها ادامه دارد با این تفاوت که خانه ها و باغات اطراف آن دیگر به شاه تعلق ندارد بلکه متعلق به اشخاص مختلفی است که برای اطاعت از دستور شاه و حفظ زیبائی خیابان در ساختن آنها بر یکدیگر سبقت جسته اند . خیابان به باغ بسیار بزرگی که باغ هزار جریب نام دارد منتهی میشود ، این خیابان امروز به اسم چهار باغ خوانده میشود زیرا در اصل باغهای چهار گانه ای در این محل وجود داشته اند که از مجموع آنها وضع فعلی بوجود آمده است .

سطح باغها یکی بالاتر از دیگری قرار دارد ، در آنجا چیز دیگری جز رشته درختان پر شاخ و برگ میوه وجود ندارد و تمام آنها آنقدر کوتاهند که پیاده ها و سواران با دست میتوانند میوه بچینند و بعلاوه هر محوطه ای مخصوص درختان خاصی میباشد مثلا” یک مربع ، مخصوص درختان انجیر و مربع دیگر مخصوص درختان هلو است و بهمین نحو الی آخر .



این باغها متعلق به شاه است ولی مردم با آزادی کامل از آن استفاده میکنند و آنقدر میوه در آن وجود دارد که برای تمام شهر کافی و حتی زیاد است ، در طول و عرض باغ راهروهای زیادی وجود دارد که اطراف آنرا درختهای سرو کاشته اند و این معابر به اندازه ای طولانی هستند که انتهای آنها دیده نمیشود ، از آخرین باغ که از همه بلندتر است نهری عبور میکند و سپس دیواری آنرا محدود میسازد .
بهشت شاه عباس

توماس هربرت Thomas Herbert سیاح انگلیسی است که در هیأت سردود مورکتن Sir Dodmore Cotton در سال 1038 هجری قمری که مقارن با آخرین سال سلطنت شاه عباس اول است از طریق بندر عباس و لار و شیراز عازم اصفهان شده و پس از سه هفته اقامت در اصفهان برای ملاقات شاه عباس کبیر عازم اشرف ( بهشهر امروز ) شده است ، وی سفر نامه ای دارد که در سال 1634 میلادی بطور مصور در لندن بچاپ رسیده و حاوی تصاویری است از جمله تصویر شاه عباس کبیر و میدان نقش جهان .

هر برت ضمن توصیف شهر اصفهان از باغ هزار جریب که آنرا بهشت شاه عباس مینامد بشرح زیر سخن رانده است :




تصویری از پل اللهوردی خان که خیابان چهار باغ پائین و بالا را بهم وصل میکرده است . ( عکس از آلبوم مصور شاردن ) .


باغهای این سامان از لحاظ شکوه روائح جانفزا چنان است که در هیچ شهری از شهرهای آسیا نظیرش وجود ندارد ، اندک مسافتی به شهر اصفهان مانده این باغهای در نظر مسافر بیشة عظیمی جلوه میکند ، چندان بزرگ ، خوشبو و سبز که گوئی اینجا را بهشت ثانی خواندن اغراق نیست . از میدان اصفهان که عبور کنی ، از کنار چهار باغ قدم به خیابانی می نهی به درازی دو میل ( نزدیک به 3219 متر ) به پهنای خیابان هولبورن لندن که قسمت اعظم آن در دو سو ، دیوارهای باغ است . این خیابان به هزار جریب منتهی میگردد که بیشه ای پر از اشجار میوه است ، دور تا دور آن دیواری بطول سه میل ( 4828 متر ) کشیده و در این دیوار سه دروازة وسیع و با شکوه تعبیه کرده اند در وسط باغ استخر بزرگ کثیر الاضلاعی که دروازه بخش متساوی دارد و پهنای هر بخشی پنج گام است و از همه سو فواره های زیبائی بر روی این استخر آبفشانی میکند . . . . اما آنچه بیشتر مایه بجهت خاطر ما گردید تماشای منظر شهر از بالای ایوان باغ هزار جریب بود . از اینجا به علت همواری زمین قسمت اعظم اصفهان چنان در برابر دیدگان ما دلفریبی میکرد که هیچ جا ( جز در مزار رستم که روی تپه ای در دو میلی ( نزدیک به 2319 متر ) این شهر قرار دارد ) دیدن چنین منظره ای بدیع میسر نبود . این باغ آکنده از همه گونه درخت است : درختانی که از آنها دارو میگیرند ، میوه میخورند و یا در سایه آنها می آرامند ، تمامی این اشجار چنان سبز و چندان خوش رایحه و مطبوع است که اینجا را میتوان نمونه ای از مجموع روائح جانفزای جهان و یا بهشت شاه عباس نام نهاد .
باغ دوازده طبقه که آنرا
باغ شاه نیز میگفته اند

شوالیه ژان شاردن سیاح مشهور فرانسوی که از 1664 تا 1677 میلادی ( 1074 تا 1087 هجری ) در دوران پادشاهی شاه عباس دوم و شاه سلیمان در ایران بسر میبرده است و سالها در اصفهان اقامت داشته دربارة باغ هزار جریب چنین مینویسد :

این باغ از دوازده طبقه مسطح که هر یک شش یا هفت پا بالای دیگری است بنا شده که بوسیله خاک ریزه های کم شیب و با پلکان اطراف جویها بهم اتصال دارند . این باغ پانزده خیابان دارد که دوازده تای آنها خیابانهای عرضی است که بهم راه دارند و در هر یک چهار تای از این خیابانها یک جوی بزرگ آب جریان دارد که بموازات باغ عبور میکند و سه خیابان طولی باغ را از زیر سقفهای آجری طی میکند بطوریکه آنها را قطع نمی نماید . این سه خیابان از یک طرف به طرف دیگر باغ وصل میشود ، خیابان وسط دارای نهری سنگی به عمق هشت انگشت ( پوس ) و عرض سه پاست که در هر ده قدم فواره هائی در آن تعبیه که آبرابهوا میجهانده پائین هر طبقه در محل آبشارها که نشیب ملایمی دارد و حوضی قرار دارد که قطر ان ده پا و در وسط و کناره ها فواره های متعددی دارد . این حوضها باشکال مختلف دایره و مربع و چند ضلعی است .

حوض طبقه سوم دوازده ضلعی و محیط آن 300 پاست . در نزدیک و در دو جناح هر حوض عمارت کلاه فرنگی مرتفع با نقاشی های زرنگار و لاجوردی دیده میشود و در وسط طبقه ششم عمارت کلاه فرنگی قرار دارد که خیابان را قطع میکند این عمارت سه طبقه و باندازه ای بزرگ و وسیع است که دویست نفر میتوانند گرد هم در آنجا بنشینند . یک عمارت در ابتدا و یک عمارت در انتهای این باغ که از هر حیث شبیه یکدیگر ند . هنگام بهار و موسم گل بخصوص موقعیکه آب فراوانست این باغ منظره عجیب و دلپسندی دارد مخصوصا” در اطراف جویها و کنار حوضها گل فراوانی کاشته اند و فواره های بی شماری که تا چشم کار میکند پیداست . قفس های مرغان خوش – الحان در لابلای درختان آویخته شده وعطر و بوی خوش گل ها به مشام انسان میرسد .
حضور شاه سلیمان صفوی
در باغ هزار جریب .
و اجرای مراسم شتر قربانی



انگلبرت کمپفر Engelbert Kaempfer سیاح مشهور آلمانی که در دوران سلطنت شاه سلیمان در اصفهان بوده است و مشاهدات خود را بصورت سفرنامه ای تحت عنوان : در دربار شاهنشاه ایران بطبع رسانیده است در مورد باغ هزار جریب و توجه شاه سلیمان صفوی به این باغ و اجرای مراسم شتر قربانی مطالبی نوشته است که بترتیب ابتدا آنچه را دربارة توصیف باغ مزبور به نگارش در آورده ذکر میکنیم و سپس به نقل آنچه دربارة اجرای مراسم شتر قربانی در حضور شاه به رشته تحریر در آورده می پردازیم :
1 – توصیف باغ هزار جریب :

وجه تسمیه هزار جریب بر حسب سطحی است که آن باغ اشغال کرده است . شاه بیش از همه دوست دارد به این باغ برود و به همین دلیل من اختصار به شرح آن می پردازم .

اراضی باغ شیب مختصری دارد و میتوان گفت نقریبا” مربع است و طول و عرض آن به بیش از یک هزار و سیصد قدم در عرض و طول میرسد . با دیواری که از وسط آن به صورت مایل کشیده شده این باغ به دو باغ تقسیم گردیده است و در ابتدا منظور این بوده که اهل حرم بتوانند در طول مدتی که شاه با ملازمانش در قسمت جلو درنگ کرده است در باغ عقبی به سر برند ، پادشاه فعلی این فاصله را بیش از اندازة مطلوب دید و به همین دلیل در یک گوشة دور افتاده باغ جلوئی جائی برای اقامت اهل حرم بنا نمود .


منظره چهار باغ در اواخر عهد قاجاریه ( از سفر نامه دیولافوآ ) .


تمام سطح باغ با خیابانهائی که به فاصله هشتاد قدم از یکدیگر در عرض و طول آن احداث شده به مربع هائی تقسیم گردیده است ، کف زمین شنی است و خشک ولی با سه رشته نهری که از زاینده رود منشعب است آباد و سبز و خرم میشود . یکی از آنها چهشه نامیده میشود و فاصلة سه ساعت راه در قسمت علیا از بستر رودخانه جدا میگردد در حالی که دو نهر دیگر به نام های بیست و پنجه و آب نیل به طرف جلفا سرازیر میشود .